Kunst in zes delen

Terug

Over nut, noodzaak en belang van kunst

De mens buigt zich sinds jaar en dag over de vraag 'Wat is kunst?'. Zoals veel grote vragen wordt ze beantwoord door het stellen van andere vragen. Wanneer men probeert kunst te definiŽren, of zelfs criteria op te stellen om onderscheid te maken tussen kunst en niet-kunst, dringt een andere vraag zich op. Wat is het nut van kunst?

1. Kunst en cultuur

Wij bekijken kunst vanuit de eigen cultuur. Naast Kunst met de grote K spreken we van etnische kunst of volkskunst. Kunstgeschiedenis op school beweegt zich in een rechte lijn van de oude Grieken naar de Impressionisten. In onze tijd hebben we door het globale karakter van de samenleving de kans om door te dringen tot het hart van tot voor kort exotische culturen. We zullen afscheid moeten nemen van het primitieve, romantische beeld van de cultuur van vreemde volkeren om ten volle de schoonheid ervan te kunnen zien. Dit zal een waarachtig respect opleveren.

2. Kunst en geschiedenis

Je kunt de kunstgeschiedenis verticaal opvatten. Je bekijkt welke stromingen op elkaar hebben gereageerd en hoe de status van de kunstenaar zich heeft ontwikkeld. Een horizontale benadering geeft een ander perspectief. Zicht op hoe een stemming zich in verschillende aspecten van een samenleving manifesteert geeft een completer beeld van de kunst. Omgekeerd geeft kennis van kunst een completer beeld van de ontwikkeling van de mensheid.

3. Kunst en samenleving

Soms is kunst een wapen. GeŽngageerde kunst laat zien wat verborgen wordt en bestrijdt wie onderdrukt. De kunstenaar als verzetsheld in een tijd van onderdrukking of de kunstenaar als criticus in een tijd van vrijheid zal altijd een onderdeel van de samenleving zijn. De schoonheid van geŽngageerde kunst ligt in de maatschappelijke noodzaak ervan.

4. Kunst en filosofie

Wat beeldende kunst doet met beelden doet filosofie met woorden. Zij stellen vragen zonder een eenduidig antwoord te verwachten. Wat door de massa als waarheid wordt aangenomen, zetten zij in een ander licht. Zij schetsen een beeld van de wereld op compleet originele wijze. Kunst en filosofie zijn de twee kanten van de zich verwonderende mens. En een mens zonder vragen is een mens zonder leven.

5. Kunst en emotie

Kunst kan kritisch en strijdvaardig zijn, of prikkelend en vernieuwend. Zij kan conceptueel en complex zijn, of verhalend en fantasievol. Maar kunst kan ook fungeren als het meest basale communicatiemiddel van de mens. Ze is dan de uiting van een individu die toeschouwers met elkaar en met de maker verbindt in de beleving van een gevoel. Wanneer kunst een expressiemiddel is, raakt het zonder omhalen de kijker in het diepst van zijn menszijn.

6. Kunst en kunst

Kunst heeft soms alleen iets te maken met kunst. Er zijn kunstenaars die vooral kunst maken over kunst. De definitie van een schilderij als verf op een opgespannen doek wordt dan door de kunstenaar beantwoord met een beschilderd stuk katoen in een prop op de vloer. John Cage daagt in 4'33" de idee uit dat muziek iets is dat je kunt horen. Dit soort kunst reflecteert over kunst en reageert op conventies. Met de vraag 'Wat is kunst?' wordt de kloof tussen kunstenaar en kijker gedicht.